BỐI CẢNH CHUYẾN THĂM
Hai bên đang căng thẳng về nhiều bất đồng kéo dài như: xung đột thương mại, căng thẳng xung quanh đất hiếm và chip bán dẫn, vấn đề Đài Loan…

Trả lời nhà báo Ngô Minh Trí trước chuyến thăm, TS Patrick M. Cronin (Chủ tịch về nghiên cứu an ninh châu Á – Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: “Cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đều muốn cuộc gặp diễn ra, vì đây là hội nghị thượng đỉnh ổn định chiến lược. Hai nhà lãnh đạo đều muốn đạt được các lợi ích kinh tế theo cách của họ, đồng thời muốn giảm bớt gay gắt nhằm vào nhau. Bên cạnh đó, ông Tập Cận Bình xem đây là cơ hội để định hình lại chính sách đối với Đài Loan, định hình lại sự cạnh tranh và các chính sách chuyển giao công nghệ. Còn ông Trump coi đây là cơ hội để chứng tỏ rằng ông đang kiểm soát nền kinh tế, ông đủ mạnh để ngăn chặn sự thách thức từ Trung Quốc, và rằng Washington đang thắng trong những cuộc chiến mà ông Trump lựa chọn”.
KẾT QUẢ CHUYẾN THĂM
Chuyến thăm kéo dài từ ngày 13-15.5.2025, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đã thảo luận chủ trương chiến lược chung, cũng như nhiều vấn đề gồm thương mại, Đài Loan, Iran.
ĐỊNH HƯỚNG CHUNG
Hai nhà lãnh đạo nhất trí thiết lập “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Chủ tịch Tập Cận Bình giải thích khái niệm này là mối quan hệ chủ yếu dựa trên hợp tác, nhưng đi kèm cạnh tranh có chừng mực nhằm tạo ra “trạng thái ổn định bình thường, trong đó khác biệt có thể được kiểm soát, và trạng thái ổn định lâu dài, trong đó có thể kỳ vọng về sự hòa hợp”.
Đáng chú ý, khi hội đàm, Chủ tịch Tập đặt vấn đề: “Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua “Bẫy Thucydides” và tạo ra một mô hình mới cho mối quan hệ giữa các cường quốc?”.
“Bẫy Thucydides” là một khái niệm hiểu đơn giản là khi một cường quốc mới trỗi dậy thì cường quốc đương nhiệm có thể cảm thấy bị đe dọa, hai bên cạnh tranh rồi dẫn đến chiến tranh, xung đột.

VỀ THƯƠNG MẠI
Tổng thống Trump và các cố vấn của ông cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing, với khả năng bán nhiều hơn, và hơn 10 tỉ USD các sản phẩm nông nghiệp, cũng như năng lượng và thiết bị y tế, nhập khẩu dầu của Mỹ. Nhưng rất ít chi tiết được công bố, và các quan chức Trung Quốc nói rất ít công khai về các cam kết. Tuy nhiên, con số 200 máy bay Boeing trên thấp hơn nhiều so với thông tin ban đầu là 500 chiếc và thấp hơn cả mức cam kết 300 chiếc hồi năm 2017 (khi Tổng thống Trump thăm Trung Quốc).
Trả lời truyền hình sau khi kết thúc chuyến công du, Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết không có cuộc thảo luận nào về “kiểm soát xuất khẩu chip tại cuộc hội đàm song phương”.
Liên quan vấn đề này, Reuters ngày 14.5 đưa tin Washington đã cho phép khoảng 10 công ty Trung Quốc được phép mua chip tiên tiến về trí tuệ nhân tạo (AI) mạnh thứ 2 của NVIDIA hiện nay là H200, nhưng chưa có một giao hàng nào được thực hiện cho đến nay.
“Về việc liệu Trung Quốc có mua chip của Mỹ hay không, họ đang đưa ra quyết định của riêng mình”, ông Greer nói và cho biết: “Họ rất cam kết sản xuất trong nước, họ thường coi công nghệ cao của Mỹ là mối đe dọa đối với họ. Nếu chúng ta dẫn đầu cuộc chơi về chip AI… đôi khi họ cảm thấy điều đó có thể ngăn chặn sự phát triển của chính họ”.
Về việc gia hạn thỏa thuận tạm ngưng trừng phạt chip và xuất khẩu đất hiếm giữa Mỹ với Trung Quốc, ông Greer cho biết Washington sẽ xem xét. Hai bên cũng không thảo luận về vấn đề thuế quan.
VẤN ĐỀ ĐÀI LOAN
Phát biểu với báo giới trên máy bay sau khi rời Trung Quốc, Tổng thống Trump cho biết đã thảo luận rất nhiều với Chủ tịch nước Tập Cận Bình về việc Mỹ cung cấp vũ khí cho Đài Loan. Tuy nhiên, ông Trump chỉ tiết lộ “sẽ đưa ra quyết định” về vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan. Bên cạnh đó, ông cho biết đã không trả lời câu hỏi của ông Tập về việc Mỹ có bảo vệ Đài Loan trong trường hợp xảy ra xung đột với Trung Quốc đại lục hay không. Tổng thống Trump cho biết: “Tôi đã nói là tôi không bàn về việc đó”.

Trước đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình tuyên bố với Tổng thống Trump rằng Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ – Trung, đồng thời cảnh báo có thể xảy ra xung đột nếu hành động sai lầm. Ông Tập tuyên bố rõ: “độc lập Đài Loan và hòa bình xuyên eo biển là 2 vấn đề như lửa với nước”. Hiểu nôm na, nếu Đài Loan muốn độc lập thì không thể có hòa bình.
Sau chuyến thăm, ông Trump cảnh báo Đài Loan không được đòi độc lập. Ông Trump phát biểu: “Tôi không muốn ai đó tiến tới độc lập. Và, quý vị biết đấy, chúng ta phải đi gần 15.300 km để tham chiến. Tôi không muốn điều đó”. Ý của ông Trump là nếu Đài Loan tuyên bố độc lập, ông không muốn Mỹ tham chiến. Ông Trump nói thêm: “Tôi muốn Trung Quốc giữ bình tĩnh. Chúng tôi không muốn có chiến tranh, và nếu mọi việc cứ như hiện tại, tôi nghĩ Trung Quốc sẽ ổn”.
Lâu nay, Mỹ công nhận chính sách “Một Trung Quốc”, tuy nhiên không đồng ý giải pháp Trung Quốc thống nhất Đài Loan bằng sức mạnh quân sự, chỉ đồng ý nếu thống nhất bằng hòa bình – điều gần như không thể xảy ra trong bối cảnh hiện nay. Mỹ vẫn cung cấp vũ khí và hỗ trợ quân sự cho Đài Loan.
Theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan được Quốc hội Mỹ thông qua vào năm 1979 để quy định về quan hệ không chính thức giữa Mỹ và Đài Loan sau khi Mỹ công nhận nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Washington có nghĩa vụ cung cấp vũ khí cho Đài Loan để phòng thủ, nhưng lại không rõ ràng về việc liệu lực lượng Mỹ có đến hỗ trợ hòn đảo này hay không.
VẤN ĐỀ IRAN
Hai bên đồng thuận rằng Iran không thể có vũ khí hạt nhân, việc mở cửa eo biển Hormuz là cần thiết (tất nhiên Bắc Kinh không muốn eo biển Hormuz bị đình trệ vì ảnh hưởng việc nhập khẩu dầu của Trung Quốc). Tuy nhiên, hai bên không công bố bất cứ thỏa thuận phối hợp nào để giải quyết vấn đề này.
Mỹ đồng ý cho tàu chở dầu Trung Quốc qua eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị thì vẫn lên án Mỹ về cuộc chiến Iran.
Một thực tế cần lưu ý: Mỹ phong tỏa nhưng tàu chở dầu từ Iran vẫn đi được (không phải tàu nào cũng đi, nhưng vẫn có tàu đi được).
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CHUYẾN THĂM

Một số chuyên gia quốc tế trả lời nhà báo Ngô Minh Trí như sau.
GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, Đại học Ritsumeikan châu Á – Thái Bình Dương, Nhật Bản):
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung lần này chủ yếu mang tính biểu tượng. Ông Trump sẵn sàng giúp ông Tập tận dụng cơ hội để xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, hết lời ca ngợi ông là “nhà lãnh đạo vĩ đại”, điều mà truyền thông Trung Quốc đưa tin rộng rãi trong nước. Bên cạnh đó, truyền thông Trung Quốc cũng nhanh chóng ghi nhận “lời cảnh báo” của ông Tập đối với ông Trump rằng việc xử lý sai vấn đề Đài Loan sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Ông Trump đã phớt lờ vấn đề này. Đây là cách vị chủ nhân Nhà Trắng che giấu sự bất đồng.
GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật):
Chuyến công du của ông Trump đến Trung Quốc lần này được đánh dấu bằng những nỗ lực từ cả hai phía nhằm ổn định quan hệ thông qua các thỏa thuận kinh tế và cam kết sẽ tiếp tục trao đổi về việc tăng cường đối thoại. Tổng thống Trump đã mời Chủ tịch nước Tập Cận Bình đến Washington vào tháng 9 tới đây, ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Điều này nhằm mục đích tạo cho ông Trump hình ảnh một nhà lãnh đạo tài ba và thời gian để cuộc chiến với Iran lắng xuống ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Mục đích là để thu hút cử tri về phía đảng Cộng hòa.
Đối với ông Tập Cận Bình, hội nghị thượng đỉnh lần này không có kết quả cụ thể nào để giải quyết nền kinh tế đang suy yếu của Trung Quốc và ông Trump cũng không cam kết sẽ không thay đổi ý kiến trong những tuần tới, điều mà có thể xảy ra khi Tổng thống Nga Vladimir Putin dự kiến thăm Bắc Kinh vào tuần tới. Thượng đỉnh Nga – Trung là một sự kiện được chờ đợi, nhưng có lẽ cũng không làm thay đổi những yếu tố cơ bản trong mối quan hệ.
ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á
Đối với ASEAN nói chung và các nước thành viên nói riêng, hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung đã kết thúc nhẹ nhõm khi không có sự thay đổi cơ bản nào trong sự cạnh tranh giữa hai nước, dù không đạt đột phá nào. Nhưng diễn biến đang cho thấy các thành viên ASEAN phải tìm cách xây dựng quyền tự chủ và chiến lược vì sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc có thể gây ra những tác động tiêu cực đối với khu vực. Điều đó có nghĩa là ASEAN cần tăng cường hợp tác với các cường quốc ngoài khu vực như Nhật Bản, Ấn Độ và EU. Đây cũng là điều mà các đối tác vừa nêu sẽ hoan nghênh bởi chính họ cũng lo ngại tác động tiêu cực của sự cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung.
Bên cạnh đó, dù việc Mỹ thiếu tham vấn với các nước trong khu vực có thể bị coi là đáng tiếc, nhưng tin tốt là hầu như không có “thỏa thuận” song phương nào tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung lần này liên quan các nước trong khu vực.
Tác động nếu có đối với Đông Nam Á thì chủ yếu là về vấn đề thuế quan. Nếu Mỹ giảm mức thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, thì dòng chảy thương mại có thể đảo chiều theo hướng có lợi cho Bắc Kinh. Kịch bản này sẽ cản trở tham vọng của các nước Đông Nam Á, điển hình là Việt Nam, trong việc đón nhận sự chuyển dịch chuỗi cung ứng ở Đông Á.









Để lại một bình luận