Tuyến metro số 1 đã chạy thương mại, nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn: vì sao gần như mọi dự án metro trong nước đều trễ tiến độ so với kế hoạch ban đầu, và cái giá phải trả nằm ở đâu? Bài viết tổng hợp ba nhóm nguyên nhân thường gặp, kèm số liệu so sánh giữa các dự án.
Khi một dự án hạ tầng kéo dài hơn dự kiến, phần tăng thêm không chỉ là lãi vay. Chi phí cơ hội của nguồn vốn, chi phí giải phóng mặt bằng phát sinh và chi phí vận hành trong thời gian chờ đợi đều cộng dồn vào tổng mức đầu tư.

Phần lớn độ trễ đến từ giai đoạn chuẩn bị: khảo sát địa chất, thiết kế kỹ thuật và đàm phán mặt bằng. Ở nhiều dự án, thời gian chuẩn bị bị rút ngắn để đáp ứng mốc khởi công, và phần thiếu hụt được xử lý bằng điều chỉnh thiết kế ngay trong lúc thi công. Đây là cách làm đắt nhất, vì mọi thay đổi sau khi đã đổ bê tông đều tính bằng bội số.
Con số đáng chú ý
Trong ba dự án metro đã hoàn thành hoặc đang thi công, thời gian chuẩn bị chiếm trung bình 34% tổng thời gian dự án — cao hơn nhiều so với mức 15–20% trong thông lệ quốc tế.

Nhóm nguyên nhân thứ hai là năng lực nhà thầu và chuỗi cung ứng. Thiết bị đặc chủng như đầu máy, hệ thống tín hiệu, ray và ghi thường chỉ có vài nhà cung cấp toàn cầu, thời gian giao hàng tính bằng năm.
Nhóm nguyên nhân thứ ba ít được nhắc hơn: cơ chế quyết định. Mỗi lần điều chỉnh tổng mức đầu tư phải qua nhiều tầng phê duyệt, và trong khoảng thời gian đó công trường vẫn phải duy trì bộ máy.

Tiến độ không phải là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề quản trị chuỗi quyết định. Khi mỗi mốc phê duyệt mất sáu tháng, ba mốc đã là một năm rưỡi.
Chuyên gia quản lý dự án hạ tầng
Ba việc có thể làm ngay
- Tách gói thầu hệ thống tín hiệu và đầu máy thành hợp đồng dài hạn, ký sớm.
- Công bố tiến độ theo tháng, kèm lý do trễ thay vì chỉ báo cáo phần trăm hoàn thành.
- Đưa chi phí cơ hội của vốn vào bài toán hiệu quả, không chỉ so tổng mức đầu tư.
Với người đi tàu, câu hỏi thực tế hơn là giá vé và tần suất chạy. Nhưng với ngân sách, câu hỏi tiến độ mới là thứ quyết định bao nhiêu tuyến tiếp theo có thể khởi công trong thập kỷ này.











Để lại một bình luận